HoatTinh.comHoạt Tính
Hoạt chất phục hồi và chống lão hoá

Chiết xuất rau má trong mỹ phẩm: madecassoside, asiaticoside và bằng chứng làm dịu da

Rau má (Centella asiatica) trên nhãn là gì: bốn triterpene madecassoside, asiaticoside, asiatic acid, madecassic acid, bằng chứng làm dịu, phục hồi và giới hạn.

Woman in a conical hat harvesting pennywort leaves in a wet field near Hoi An, crouched low, seen from behind, rows of green leaves, soft overcast morning light

Chiết xuất rau má trong mỹ phẩm, tên INCI là Centella Asiatica Extract, được đánh giá chủ yếu qua bốn hợp chất triterpene: madecassoside, asiaticoside, asiatic acid và madecassic acid. Các chất này được nghiên cứu cho khả năng làm dịu, hỗ trợ làm lành và kích thích tổng hợp collagen trong mô hình phòng thí nghiệm. Chữ "cica" trên bao bì là cách gọi tiếp thị, thường ám chỉ sản phẩm có rau má hoặc các triterpene của nó.

Rau má quen thuộc trong bữa ăn và ly nước giải nhiệt của người Việt, nhưng phần có tác dụng trên da là những chất đã được chiết, chuẩn hoá và đưa vào công thức ổn định. Bài này giải thích bốn triterpene đó là gì, đọc nhãn để biết sản phẩm chứa phần nào, bằng chứng đến đâu, và vì sao không nên đắp rau má giã lên mặt.

Rau má và bốn triterpene chính

Rau má (Centella asiatica) là cây thân bò mọc ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Á, châu Phi. Trong y học cổ truyền nhiều nước, nó được dùng cho vết thương ngoài da. Khoa học hiện đại tập trung vào nhóm triterpene trong lá: hai glycoside là asiaticoside và madecassoside, cùng hai dạng aglycone tương ứng là asiatic acid và madecassic acid.

Glycoside là phân tử có gắn thêm phần đường; khi phần đường bị cắt, ta được aglycone. Trong da, các enzyme có thể chuyển glycoside thành dạng acid. Bốn chất này có cấu trúc gần nhau nhưng tính chất khác nhau ở độ tan và hoạt tính trong các mô hình nghiên cứu. Madecassoside thường được nhắc nhiều nhất trong mỹ phẩm làm dịu vì tan trong nước tốt và được ghi nhận có tác dụng chống viêm trong phòng thí nghiệm.

Hàm lượng triterpene trong rau má tươi thay đổi rất nhiều theo giống, vùng trồng, mùa thu hái và cách sấy. Vì vậy ngành dược và mỹ phẩm dùng chiết xuất chuẩn hoá, tức là chiết xuất có hàm lượng triterpene được kiểm định trong một khoảng xác định. Một dạng phổ biến được gọi là chiết xuất chuẩn độ toàn phần của rau má, gồm hỗn hợp cả bốn chất theo tỷ lệ kiểm soát. Nhờ chuẩn hoá, kết quả của nghiên cứu này mới có thể so với nghiên cứu khác, và sản phẩm lô này mới giống lô sau; với rau má tươi, điều đó gần như không thể.

Đọc nhãn: sản phẩm chứa phần nào của rau má

Trên bảng thành phần, cách ghi cho bạn biết khá nhiều về loại nguyên liệu được dùng.

Tên INCILà gìÝ nghĩa khi đọc
Centella Asiatica ExtractChiết xuất toàn phần từ câyHàm lượng triterpene không rõ, tuỳ nguyên liệu
Centella Asiatica Leaf Water, Centella Asiatica Leaf ExtractNước cất hoặc dịch chiết từ láThường dùng làm nền, hàm lượng hoạt chất có thể thấp
MadecassosideTriterpene glycoside tinh khiếtHoạt chất đã tách riêng, dễ kiểm soát hàm lượng hơn
AsiaticosideTriterpene glycoside tinh khiếtThường đi cùng madecassoside
Asiatic Acid, Madecassic AcidDạng aglyconeÍt tan trong nước, hay có trong công thức phức hợp

Một sản phẩm quảng cáo "cica" mà bảng thành phần chỉ có Centella Asiatica Leaf Water ở cuối danh sách thì khó kỳ vọng nhiều. Ngược lại, sản phẩm ghi rõ madecassoside hoặc chiết xuất chuẩn hoá cho bạn cơ sở tốt hơn, dù nồng độ cụ thể thường không được công bố.

Cũng cần biết rằng thứ tự trên bảng thành phần chỉ phản ánh hàm lượng theo khối lượng với những chất trên ngưỡng một phần trăm ở nhiều thị trường; dưới ngưỡng đó, nhà sản xuất có thể xếp tuỳ ý. Triterpene tinh khiết thường dùng ở hàm lượng nhỏ, nên việc madecassoside đứng gần cuối danh sách là bình thường, không phải dấu hiệu sản phẩm kém.

Cơ chế được nghiên cứu

Kích thích tổng hợp collagen. Trên nguyên bào sợi nuôi cấy, asiaticoside và madecassoside làm tăng tổng hợp collagen loại I và loại III. Đây là kết quả lặp lại ở nhiều nghiên cứu phòng thí nghiệm và là cơ sở cho việc dùng rau má trong sản phẩm hỗ trợ làm lành.

Chống viêm. Madecassoside được ghi nhận làm giảm một số chất trung gian viêm trong mô hình tế bào và động vật. Đây là lý do nó được đặt vào kem làm dịu cho da đỏ, kích ứng.

Hỗ trợ hàng rào da. Một số nghiên cứu cho thấy chiết xuất rau má hoặc madecassoside giúp giảm lượng nước mất qua da, cải thiện độ ẩm khi dùng trong kem dưỡng. Phần đóng góp riêng của rau má so với kem nền thường khó tách bạch.

Điều hoà quá trình lên sẹo. Một số nghiên cứu phòng thí nghiệm gợi ý asiaticoside tác động lên đường tín hiệu liên quan đến sự hình thành mô sẹo, là cơ sở cho các thử nghiệm dùng rau má trên sẹo. Từ dữ liệu này tới kết luận "rau má chống sẹo lồi" vẫn còn khoảng cách lớn.

Chống oxy hoá. Chiết xuất rau má có các polyphenol và flavonoid với hoạt tính chống oxy hoá trong ống nghiệm. Ý nghĩa thực tế trên da khi bôi ở nồng độ mỹ phẩm chưa được đo nhiều.

Bằng chứng trên người: đến đâu

Phần lớn dữ liệu mạnh về rau má nằm ở nghiên cứu tế bào và động vật. Trên người, có một số thử nghiệm nhỏ dùng kem chứa chiết xuất rau má hoặc madecassoside cho da kích ứng sau thủ thuật laser, da khô, hay da lão hoá do ánh sáng, ghi nhận cải thiện độ ẩm, giảm đỏ, có khi cải thiện nếp nhăn nhỏ. Số người tham gia thường ít, thời gian ngắn, và nhiều sản phẩm thử nghiệm kết hợp rau má với các thành phần khác.

Với vết thương và sẹo, các chế phẩm từ rau má đã được nghiên cứu từ lâu, kết quả không đồng nhất. Một số tổng quan cho rằng có tín hiệu tích cực nhưng chất lượng nghiên cứu hạn chế. Đó là lý do bác sĩ không coi rau má là liệu pháp chuẩn cho sẹo lồi hay sẹo phì đại.

Tóm lược thận trọng: rau má là thành phần làm dịu, hỗ trợ phục hồi có cơ sở hợp lý và hồ sơ an toàn tốt, thích hợp cho da nhạy cảm hoặc da đang dùng hoạt chất mạnh. Kỳ vọng nó làm trẻ hoá da hay xoá nếp nhăn là vượt quá bằng chứng.

Vì sao không nên đắp rau má giã lên mặt

Nhiều mẹo truyền miệng khuyên giã rau má đắp mặt để "mát da, hết mụn". Có vài lý do để không làm vậy:

  • Rau má tươi mọc ở ruộng, mương, vùng đất ẩm, có thể dính đất, vi khuẩn, trứng ký sinh trùng và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Đắp lên da, nhất là da đang có mụn viêm hay vết trầy, là đưa thêm nguy cơ nhiễm khuẩn.
  • Hàm lượng triterpene trong lá tươi thấp và không ổn định. Một lớp lá giã đắp mười lăm phút không giống một công thức bào chế giúp hoạt chất ở lại trên da đủ lâu.
  • Dịch lá có thể gây kích ứng hoặc dị ứng tiếp xúc với một số người. Viêm da tiếp xúc do rau má đã được ghi nhận trong tài liệu da liễu, dù không thường gặp.
  • Cảm giác "mát" chủ yếu do nước bay hơi. Bạn có thể đạt được điều đó an toàn hơn bằng khăn sạch nhúng nước mát.

Uống nước rau má là chuyện khác, thuộc lĩnh vực thực phẩm. Người có bệnh gan, đang dùng thuốc dài ngày hoặc mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi dùng rau má dạng viên chiết xuất liều cao, vì đó không còn là món rau thường ngày.

Những hiểu lầm về rau má và sản phẩm cica

Màu xanh lá trên sản phẩm chứng tỏ nhiều rau má. Màu của kem thường đến từ chất tạo màu hoặc chiết xuất khác. Triterpene tinh khiết như madecassoside là bột trắng, không làm kem có màu xanh. Màu sắc không nói lên hàm lượng hoạt chất.

Rau má thiên nhiên nên không thể gây dị ứng. Thực vật nào cũng có thể gây dị ứng ở một số người. Viêm da tiếp xúc với rau má đã được ghi nhận, và sản phẩm còn có hương liệu, chất bảo quản. Thử ở vùng da nhỏ trước khi bôi toàn mặt.

Cica là hoạt chất chống lão hoá mạnh. Rau má có dữ liệu kích thích collagen trên tế bào nuôi cấy, nhưng bằng chứng trên da người cho tác dụng chống nếp nhăn còn mỏng. Vai trò thuyết phục hơn của nó là làm dịu và hỗ trợ phục hồi.

Uống nước rau má mỗi ngày sẽ đẹp da như bôi. Đường uống và đường bôi khác nhau hoàn toàn về lượng hoạt chất tới được da. Chưa có bằng chứng tốt cho việc uống nước rau má làm cải thiện nếp nhăn hay sẹo. Nó là thức uống, không phải liệu pháp làm đẹp.

Chọn và dùng sản phẩm rau má cho đúng

Nếu bạn tìm sản phẩm làm dịu cho da đỏ, châm chích do thời tiết hoặc do hoạt chất mạnh, ưu tiên công thức có madecassoside hoặc chiết xuất chuẩn hoá, ít hương liệu, không có tinh dầu nồng. Da nhạy cảm phản ứng với hương liệu nhiều hơn với rau má, nên một sản phẩm "cica" đầy mùi thơm có thể làm hỏng mục đích.

Sản phẩm rau má thường dùng được sáng và tối, cùng hầu hết hoạt chất khác. Khi da đang kích ứng, hãy giảm số bước, tạm ngưng tẩy tế bào chết và retinoid, dùng kem làm dịu và chống nắng dịu nhẹ. Nếu tình trạng đỏ rát không cải thiện sau một đến hai tuần, hoặc kèm sưng, chảy dịch, mụn mủ, cần đi khám để loại trừ viêm da, nhiễm trùng hoặc bệnh da khác.

Với người bị trứng cá đỏ, viêm da cơ địa hay viêm da tiết bã, rau má có thể là một phần của chăm sóc hỗ trợ nhưng không thay được điều trị. Những bệnh này cần bác sĩ da liễu chẩn đoán và hướng dẫn; tự chữa bằng mỹ phẩm kéo dài thường làm chậm việc điều trị đúng.

Câu hỏi thường gặp

Cica là gì, có phải rau má không?

Cica là cách gọi tắt trong tiếp thị, lấy từ tên khoa học Centella asiatica, thường chỉ sản phẩm có chiết xuất rau má hoặc các triterpene của nó. Tuy vậy, không có quy định nào về hàm lượng tối thiểu để được gọi là cica, nên bạn cần đọc bảng thành phần.

Madecassoside và chiết xuất rau má khác nhau thế nào?

Madecassoside là một hợp chất đơn lẻ đã tách ra từ rau má. Chiết xuất rau má là hỗn hợp nhiều chất, trong đó có madecassoside với hàm lượng không xác định nếu không được chuẩn hoá. Sản phẩm ghi rõ madecassoside dễ biết mình đang dùng gì hơn.

Rau má có trị được mụn không?

Rau má có tác dụng làm dịu trong nghiên cứu, có thể giúp vùng da quanh mụn bớt đỏ. Nó không phải hoạt chất trị mụn có bằng chứng như các thuốc bôi được bác sĩ kê. Mụn viêm nhiều hoặc để lại sẹo cần bác sĩ da liễu điều trị.

Dùng kem rau má cho trẻ em được không?

Nhiều sản phẩm rau má dịu nhẹ, nhưng da trẻ nhỏ mỏng và dễ phản ứng với hương liệu, chất bảo quản trong công thức. Bạn nên hỏi bác sĩ nhi hoặc da liễu trước khi dùng cho trẻ, nhất là trẻ có viêm da cơ địa.

Kem rau má có làm mờ sẹo cũ không?

Các triterpene của rau má được nghiên cứu cho quá trình làm lành, nhưng bằng chứng làm mờ sẹo đã hình thành còn hạn chế và không đồng nhất. Sẹo lõm, sẹo lồi cần bác sĩ đánh giá; kem bôi khó thay được các phương pháp điều trị chuyên khoa.

Rau má có dùng chung với retinoid được không?

Được, và đây là cách dùng khá phổ biến: kem rau má giúp giảm đỏ, châm chích khi da đang làm quen retinoid. Bạn bôi retinoid trước theo hướng dẫn, chờ thấm rồi bôi kem làm dịu, hoặc dùng rau má vào buổi sáng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138