HoatTinh.comHoạt Tính
Chất nền, chất bảo quản và hương liệu mỹ phẩm

Dimethicone và silicone trong mỹ phẩm: có bít lỗ chân lông không, D4 D5 là gì

Dimethicone và họ silicone làm kem mượt, tóc bóng và kem chống nắng dễ tán. Bít lỗ chân lông là thật hay đồn, D4 D5 bị hạn chế vì sao, đọc tên ra sao.

Young Vietnamese woman with long black hair seen from behind, combing glossy wet hair in front of a fogged bathroom mirror in a Ho Chi Minh City apartment

Dimethicone là một silicone, tức polyme có khung silic và oxy xen kẽ, được dùng trong kem dưỡng, kem chống nắng, kem lót, dầu xả để tạo cảm giác mượt, giảm bết và tạo một màng mỏng giúp da bớt mất nước. Nó không thấm sâu vào da, không gây độc theo đường bôi, và bằng chứng về việc nó gây mụn là yếu. Những lo ngại có cơ sở hơn nằm ở tóc bị tích tụ, và ở môi trường đối với một vài silicone dạng vòng như D4, D5.

Họ silicone trong mỹ phẩm khá đông và tên gọi dễ rối. Bài này tách từng nhóm, giải thích vì sao chúng có mặt ở khắp nơi, đâu là tin đồn, đâu là chuyện quy định thật, và bạn nên đọc chúng trên nhãn thế nào.

Các silicone hay gặp trên nhãn và chúng khác nhau thế nào

Đuôi "-cone", "-conol", "-siloxane" hay "-silane" trong tên INCI gần như chắc chắn là một silicone. Bảng dưới gom những tên phổ biến nhất.

Tên INCIDạngCảm giác, vai tròNơi hay gặp
DimethiconePolyme mạch thẳng, từ lỏng đến sánh đặcMượt, giảm bết, tạo màng mỏng giữ ẩmKem dưỡng, kem chống nắng, kem lót, dầu xả
Cyclopentasiloxane (D5), cyclohexasiloxane (D6)Silicone vòng, bay hơiLướt nhẹ khi tán rồi bay đi, không để lại cảm giác dầuKem lót, serum dạng dầu, xịt dưỡng tóc
Cyclotetrasiloxane (D4)Silicone vòng nhỏTương tự D5, nay ít dùng do hạn chếSản phẩm cũ, một số sản phẩm nhập
AmodimethiconeSilicone có nhóm aminBám chọn lọc vào phần tóc hư tổn mang điện âmDầu xả, mặt nạ tóc
DimethiconolDimethicone có đầu nhóm OHMàng mượt bền hơnDầu xả, kem dưỡng
Dimethicone crosspolymerSilicone khâu mạng, dạng gelCảm giác lì, mịn như phấn, làm mờ lỗ chân lông về thị giácKem lót, kem nền
PEG-, PEG/PPG-dimethiconeSilicone gắn chuỗi tan nướcNhũ hoá, tan được trong nước, dễ rửaKem nền dạng nước, sữa tắm

Việc chia nhóm này quan trọng khi bàn về tóc và môi trường. Dimethicone mạch thẳng và silicone vòng bay hơi gần như ngược nhau về cách ở lại trên da: một loại nằm lại tạo màng, một loại bay đi sau vài phút. Gộp chung tất cả thành "silicone có hại" là bỏ qua khác biệt cơ bản đó.

Vì sao silicone có mặt trong hầu hết kem chống nắng và kem lót

Silicone có sức căng bề mặt rất thấp, nghĩa là nó loang đều trên da chỉ với một lực tán nhẹ. Trong kem chống nắng, đây là ưu điểm lớn: màng lọc phải được phủ đều thành lớp liên tục thì chỉ số chống nắng mới gần với con số ghi trên vỏ. Một kem chống nắng khó tán, dễ vón sẽ để lại những khoảng hở mà mắt thường không thấy.

Silicone cũng làm giảm cảm giác nhờn dính của các dầu và màng lọc hoá học, vốn là lý do nhiều người ngại bôi kem chống nắng ở khí hậu nóng ẩm như Việt Nam. Những loại khâu mạng tạo cảm giác khô ráo như phấn, giúp lớp trang điểm bám lâu hơn và làm bề mặt da trông mịn hơn vì ánh sáng tán xạ đều.

Trong kem dưỡng, dimethicone đóng vai trò chất làm mềm và chất khoá ẩm nhẹ. Ở Mỹ, dimethicone còn nằm trong danh sách hoạt chất bảo vệ da của cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm, được dùng trong kem chống hăm và kem bảo vệ da tay. Màng silicone khác màng vaseline ở chỗ nó thoáng hơn với hơi nước, nên giảm mất nước mà ít gây cảm giác bí.

"Silicone bít lỗ chân lông, làm da không thở được": phân tích từng ý

Da không "thở" qua lỗ chân lông. Da không trao đổi khí theo kiểu hô hấp như phổi; oxy đến tế bào da chủ yếu từ mạch máu. Điều da cần là thoát hơi nước có kiểm soát, và màng dimethicone vẫn cho hơi nước đi qua ở mức độ nhất định.

Phân tử dimethicone quá lớn để chui vào lỗ chân lông theo kiểu "nút chặn". Dimethicone tạo màng trên bề mặt, không đông cứng lại trong nang lông. Các thử nghiệm sinh mụn trên người, dù có giới hạn, thường xếp dimethicone tinh khiết vào nhóm ít hoặc không gây mụn.

Nhưng công thức có silicone vẫn có thể gây mụn. Kem lót hay kem nền thường chứa silicone cùng dầu, sáp, bột màu và chất tạo màng bền. Nếu không được làm sạch kỹ cuối ngày, hỗn hợp này cùng bã nhờn có thể góp phần làm tắc. Thủ phạm là cả công thức và thói quen tẩy trang, không riêng silicone.

Silicone "giữ bụi bẩn" trên da? Mọi lớp kem để trên da cả ngày đều bám bụi. Silicone không đặc biệt hơn dầu thực vật về mặt này. Rửa mặt đúng cách vào buổi tối là đủ để loại bỏ.

Cảm giác da đẹp tức thì là "che lấp". Đúng là silicone làm da trông mịn hơn về thị giác, không sửa được cấu trúc lỗ chân lông. Đây là tác dụng thẩm mỹ, không phải gây hại; chỉ cần kỳ vọng đúng.

Silicone và tóc: chuyện tích tụ có thật

Với tóc, silicone là thành phần làm nên cảm giác mượt, bóng và dễ chải của dầu xả, mặt nạ tóc, serum dưỡng ngọn. Chúng phủ lên lớp biểu bì tóc, làm phẳng các vảy bị dựng lên do nhuộm, uốn, sấy nóng, giảm ma sát khi chải và giảm xơ rối. Một số silicone còn giúp giảm nhiệt độ tác động lên sợi tóc khi dùng máy sấy hay máy là, dù không thay thế được việc hạ nhiệt độ dụng cụ.

Vấn đề nằm ở chỗ các silicone khó tan trong nước như dimethicone, amodimethicone có thể bám lại sau nhiều lần gội nếu dầu gội quá dịu. Lớp tích tụ làm tóc nặng, bết chân tóc, xẹp, khó vào nếp, và có thể cản thuốc nhuộm, thuốc uốn thấm đều. Điều này rõ hơn với tóc mảnh, tóc dầu, và với người dùng dầu gội không sulfate kết hợp nhiều sản phẩm dưỡng có silicone.

Cách xử lý không phải là bỏ hẳn silicone mà là cân bằng: dùng dầu xả có silicone chủ yếu ở phần thân và ngọn, tránh chân tóc; thỉnh thoảng gội bằng dầu gội làm sạch mạnh hơn để gỡ lớp tích tụ; với tóc mảnh, ưu tiên silicone bay hơi hoặc silicone tan nước như PEG-dimethicone. Tóc xoăn, tóc khô xốp lại thường được lợi rõ từ silicone vì giảm rối và gãy khi chải.

D4, D5, D6 và câu chuyện môi trường

Silicone dạng vòng có tên viết tắt theo số nguyên tử silic trong vòng: D4 là cyclotetrasiloxane, D5 là cyclopentasiloxane, D6 là cyclohexasiloxane. Chúng bay hơi, nên phần lớn đi vào không khí; phần còn lại theo nước rửa xuống cống. Những lo ngại chính không phải về độc tính khi bôi lên da, mà về việc chúng bền vững trong môi trường và có khả năng tích luỹ trong sinh vật dưới nước.

Liên minh châu Âu đã đi theo hướng hạn chế dần. Từ năm 2020, D4 và D5 bị giới hạn ở mức dưới 0,1% trong mỹ phẩm rửa trôi như dầu gội, sữa tắm. Năm 2024, EU thông qua quy định mở rộng hạn chế D4, D5, D6 sang nhiều nhóm sản phẩm khác, kể cả loại lưu lại trên da, với lộ trình áp dụng kéo dài nhiều năm và một số ngoại lệ. D4 còn được xếp vào nhóm nghi ngờ ảnh hưởng sinh sản, nên đã bị loại khỏi phần lớn công thức mỹ phẩm từ trước.

Tại Việt Nam, mỹ phẩm được quản lý theo khung ASEAN, và các quy định của EU thường là tham chiếu để ASEAN cập nhật sau một thời gian. Vì quy định đang thay đổi, nếu bạn cần con số chính xác cho một thị trường cụ thể, hãy tra văn bản hiện hành. Với người tiêu dùng, điều này có nghĩa là các nhà sản xuất lớn đang dần thay D5 bằng silicone khác hoặc bằng chất thay thế từ thực vật như các este nhẹ, hydrocarbon nhẹ.

Ngoài mỹ phẩm: silicone trong kem bảo vệ da và gel sẹo

Ít người để ý rằng cùng loại phân tử trong kem lót trang điểm cũng xuất hiện trong nhiều sản phẩm chăm sóc da mang tính y tế. Kem chống hăm cho trẻ, kem bảo vệ da tay cho người làm nghề phải rửa tay liên tục, kem bảo vệ vùng da quanh lỗ mở thông ruột đều có thể dùng dimethicone làm thành phần tạo màng. Lý do vẫn là đặc tính cũ: màng mỏng, bền với nước, không bết, cho hơi nước đi qua một phần, giúp da bớt tiếp xúc với nước tiểu, mồ hôi hay chất tẩy rửa.

Một ứng dụng khác là gel và miếng dán silicone dùng cho sẹo. Đây là nhóm sản phẩm được giới bác sĩ da liễu và phẫu thuật dùng nhiều năm để hỗ trợ sẹo sau phẫu thuật, sẹo bỏng, với cơ chế được cho là giữ ẩm lớp sừng và điều hoà quá trình hình thành mô sẹo. Mức độ bằng chứng khác nhau giữa các loại sẹo, và việc dùng nên theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị, đặc biệt với sẹo lồi, sẹo phì đại hay vết thương chưa lành hẳn.

Điểm đáng rút ra là silicone không phải một chất "mỹ phẩm rẻ tiền dùng để che lấp" như một số bài viết mô tả. Đây là nhóm vật liệu được dùng rộng trong y tế chính vì tính trơ và ít phản ứng với cơ thể. Điều đó không có nghĩa nó hợp với mọi làn da, nhưng là lý do để nhìn nó bằng con mắt bình thường thay vì nghi ngờ.

Cách chọn và dùng sản phẩm có silicone cho hợp

Silicone là thành phần trung tính với phần lớn người dùng. Vài nguyên tắc sau giúp bạn tận dụng ưu điểm mà tránh phiền phức.

  1. Với da dầu, dễ mụn: chọn kem chống nắng, kem dưỡng có silicone dạng nhẹ, bay hơi hoặc khâu mạng, tránh công thức vừa nhiều silicone vừa nhiều dầu đặc, sáp.
  2. Luôn làm sạch kỹ buổi tối khi dùng kem lót, kem nền, kem chống nắng bền nước. Dầu tẩy trang hoặc sữa rửa mặt tạo bọt đủ sức hoà tan lớp silicone.
  3. Với tóc mảnh hay bết: dùng dầu xả có silicone từ giữa thân tóc trở xuống, xả kỹ; một hai tuần một lần dùng dầu gội làm sạch sâu.
  4. Với tóc khô, xoăn, hư tổn: silicone, đặc biệt amodimethicone, có thể là đồng minh. Đừng bỏ chỉ vì một lời khuyên chung trên mạng.
  5. Nếu muốn giảm tác động môi trường, ưu tiên sản phẩm không chứa D4, D5, D6 trong nhóm rửa trôi, vì đây là nhóm đi thẳng vào nước thải.

Câu hỏi thường gặp

Dimethicone có độc không?

Ở mức dùng trong mỹ phẩm, dimethicone được các cơ quan đánh giá coi là an toàn. Nó là phân tử lớn, hầu như không thấm qua da. Phản ứng dị ứng với dimethicone tinh khiết được ghi nhận rất hiếm.

Silicone có làm kem dưỡng mất tác dụng không?

Không. Silicone không chặn các hoạt chất khác thấm vào da theo kiểu một tấm màng kín. Thứ tự bôi mới đáng chú ý hơn: thường bôi sản phẩm lỏng, nhiều nước trước, kem có nhiều silicone và dầu sau.

Làm sao biết dầu gội có silicone không?

Đọc bảng thành phần tìm tên có đuôi -cone, -conol, -siloxane. Dầu gội hai trong một thường có dimethicone hoặc amodimethicone. Nhiều dầu gội thông thường không có silicone, còn dầu xả hầu hết có.

Silicone có gây hói hay rụng tóc không?

Không có bằng chứng silicone trong dầu xả gây rụng tóc. Tích tụ có thể làm tóc bết, xẹp nhưng không làm hỏng nang tóc. Rụng tóc nhiều, thành mảng cần được bác sĩ da liễu tìm nguyên nhân.

Sản phẩm không silicone có tốt hơn không?

Không nhất thiết. Chất thay thế như este, dầu nhẹ có thể cho cảm giác khác và có ưu nhược riêng. Chọn sản phẩm theo cảm giác trên da, tóc của bạn; với môi trường, tránh D4, D5 trong sản phẩm rửa trôi là điểm có ý nghĩa nhất.

Cyclopentasiloxane có an toàn để bôi lên da không?

Các đánh giá hiện có coi cyclopentasiloxane an toàn khi bôi ở nồng độ dùng trong mỹ phẩm. Lý do bị hạn chế ở EU chủ yếu là môi trường. Phần lớn chất này bay hơi khỏi da sau vài phút.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138