HoatTinh.comHoạt Tính
Hoạt chất phục hồi và chống lão hoá

Squalane là gì: khác squalene ra sao, có hợp da dầu và da mụn không

Squalane là dầu bão hoà làm mềm da, khác squalene trong bã nhờn ở độ bền với oxy hoá. Nguồn ô liu, mía, gan cá mập, cách dùng và kỳ vọng chống lão hoá.

Young Vietnamese man on a motorbike seat parked under a tamarind tree in Ho Chi Minh City, rubbing a few drops of clear oil between his palms, face out of frame

Squalane là một loại dầu hydrocarbon bão hoà, không màu, không mùi, dùng trong mỹ phẩm như chất làm mềm da: nó lấp vào khoảng trống giữa các tế bào sừng, giúp da mịn, mềm và hạn chế mất nước. Squalane được tạo ra bằng cách hydro hoá squalene, một chất có sẵn trong bã nhờn người và trong một số dầu thực vật. Bước hydro hoá biến một phân tử dễ bị oxy hoá thành phân tử rất bền, và đó là lý do squalane, chứ không phải squalene, được dùng rộng rãi.

Squalane không phải hoạt chất "chống lão hoá" theo nghĩa kích thích collagen. Vai trò của nó trong nhóm phục hồi là giữ cho hàng rào da làm việc tốt, giảm khô ráp và cảm giác căng da, nhờ đó da trông khoẻ hơn. Bài này giải thích sự khác nhau giữa squalane và squalene, nguồn gốc nguyên liệu, có hợp da dầu và da mụn không, và cách đặt squalane vào quy trình hằng ngày.

Squalane và squalene: một chữ khác, tính chất khác hẳn

Hai cái tên chỉ khác một chữ cái nên thường bị dùng lẫn, kể cả trên một số bao bì. Bảng dưới tóm tắt điểm khác.

Tiêu chíSqualeneSqualane
Cấu trúcHydrocarbon có sáu nối đôi, chưa bão hoàHydrocarbon bão hoà, không còn nối đôi
Có trong cơ thểCó, là một thành phần của bã nhờn trên da ngườiKhông có tự nhiên trên da, là sản phẩm hydro hoá
Độ bền với không khí, ánh sángDễ bị oxy hoá, sinh sản phẩm peroxideRất bền, hầu như không bị ôi
Dùng trong mỹ phẩmÍt, vì dễ hỏngRất phổ biến, cả ở dạng nguyên chất và trong kem
Tên INCISqualeneSqualane

Điểm đáng chú ý: squalene bị oxy hoá trên bề mặt da, nhất là dưới tia cực tím, tạo ra các peroxide mà một số nghiên cứu liên hệ với kích ứng và hình thành nhân mụn. Squalane không có nối đôi để bị tấn công theo cách đó, nên không có rủi ro này. Khi bạn đọc nhãn, chữ "a" hay chữ "e" ở cuối tên có ý nghĩa thật.

Squalane làm gì trên da

Lớp sừng giữ nước nhờ hai cơ chế: chất giữ ẩm tự nhiên hút nước bên trong tế bào, và lớp lipid giữa các tế bào tạo hàng rào ngăn nước bay hơi. Khi lipid thiếu hụt, do tuổi tác, khí hậu khô lạnh, rửa mặt quá nhiều hay dùng hoạt chất mạnh, hàng rào hở ra, da mất nước nhanh hơn, trở nên ráp, căng và dễ kích ứng.

Squalane là chất làm mềm (emollient). Nó tràn vào khe giữa các vảy sừng bong lên, làm bề mặt da phẳng hơn, phản xạ ánh sáng đều hơn, nên da trông mịn và có độ bóng nhẹ. Nó tạo một lớp mỏng giúp giảm bớt sự bay hơi nước, nhưng không bít kín như vaseline. Cảm giác trên da nhẹ, thấm nhanh, không nhờn dính, đây là ưu điểm lớn khiến squalane được chọn trong nhiều công thức.

Trong phòng thí nghiệm, người ta đánh giá hiệu quả của chất làm mềm bằng cách đo lượng nước mất qua da và độ ẩm lớp sừng trước và sau khi bôi. Squalane cải thiện các chỉ số này ở mức tương tự nhiều chất làm mềm khác; điểm cộng của nó là cảm giác khi bôi và độ ổn định trong công thức, chứ không phải con số đo vượt xa các dầu khác.

Squalane không có hoạt tính sinh học mạnh. Những quảng cáo về "kích thích tái tạo tế bào" hay "chống oxy hoá mạnh" ở squalane không có cơ sở vững; chính vì đã bão hoà nên nó không hoạt động như chất chống oxy hoá. Giá trị của squalane nằm ở vai trò cơ học, ổn định và dễ chịu trên da, không cần thổi phồng thêm.

Nguồn nguyên liệu: gan cá mập, ô liu, mía

Gan cá mập. Trước đây, squalene lấy chủ yếu từ dầu gan cá mập nước sâu, nơi nó tồn tại với hàm lượng rất cao. Việc khai thác này bị các tổ chức bảo tồn phản đối vì nhiều loài cá mập nước sâu sinh sản chậm. Ngành mỹ phẩm đã chuyển phần lớn sang nguồn thực vật và lên men.

Ô liu và dầu thực vật khác. Squalene có trong dầu ô liu, dầu cám gạo, dầu rau dền với lượng nhỏ, được thu hồi từ phần cặn của quá trình tinh luyện dầu rồi hydro hoá thành squalane.

Mía và lên men. Một cách khác là dùng vi sinh vật lên men đường mía để tạo ra một hydrocarbon tiền chất, sau đó chuyển hoá và hydro hoá thành squalane. Nguồn này cho nguyên liệu ổn định về chất lượng.

Có khác nhau trên da không? Khi đã tinh chế đến độ tinh khiết cao, squalane từ các nguồn này là cùng một phân tử. Khác biệt nằm ở tạp chất còn sót, độ đồng đều giữa các lô và câu chuyện bền vững, không phải ở hiệu quả trên da. Người ăn chay hoặc quan tâm đến bảo tồn có thể hỏi nhà sản xuất về nguồn gốc nếu nhãn không ghi.

Da dầu, da mụn có dùng squalane được không

Nhiều người da dầu sợ mọi thứ có chữ "dầu". Thực ra da dầu vẫn có thể mất nước, nhất là khi dùng sữa rửa mặt mạnh hoặc thuốc trị mụn làm khô. Squalane là một trong những loại dầu được nhiều bác sĩ da liễu coi là ít có khả năng gây bít tắc, nhờ cấu trúc bão hoà và độ bền với oxy hoá. Ở dạng tinh khiết, nó không chứa axit béo tự do dễ gây kích ứng như một số dầu thực vật thô.

Tuy vậy, "ít gây mụn" là đánh giá trên chất đơn lẻ. Một sản phẩm chứa squalane có thể có thêm sáp, bơ hạt hay dầu khác dễ gây bít tắc hơn với người này hay người kia. Thang điểm "gây mụn" phổ biến trên mạng xuất phát từ thử nghiệm trên tai thỏ cũ, ngày nay được xem là tham khảo thô, không dự đoán chính xác phản ứng của từng người.

Với da mụn, cách thận trọng là dùng một lượng nhỏ, hai đến ba giọt cho cả mặt, xen vào lúc da cảm thấy căng khô sau khi rửa mặt hoặc dùng thuốc. Theo dõi hai đến bốn tuần; nếu xuất hiện thêm nhân mụn ở vùng thoa, hãy ngưng. Mụn viêm nhiều hay để lại sẹo cần bác sĩ da liễu, không phải chuyện chọn loại dầu.

Squalane trong khí hậu Việt Nam: nồm ẩm, hanh khô và nắng nóng

Nhu cầu dùng dầu dưỡng thay đổi theo mùa và theo vùng. Ở miền Bắc, mùa hanh khô cuối thu đầu đông làm độ ẩm không khí giảm, da dễ bong vảy quanh mũi, má và môi; đây là lúc squalane phát huy rõ nhất, nhất là khi bạn ở trong phòng điều hoà nhiều giờ. Đến mùa nồm ẩm, da ít mất nước qua bề mặt hơn, nhiều người thấy chỉ cần kem dưỡng mỏng, bỏ hẳn bước dầu.

Ở miền Nam và vùng duyên hải miền Trung, nắng nóng và độ ẩm cao quanh năm khiến da dầu tiết nhiều bã nhờn. Dù vậy, người làm việc cả ngày trong văn phòng lạnh, hoặc đang dùng thuốc trị mụn, vẫn có thể bị khô căng vùng má trong khi vùng chữ T bóng dầu. Cách dùng hợp lý là chỉ thoa một giọt ở vùng khô, buổi tối, thay vì phủ cả mặt.

Mồ hôi và lớp dầu trên da cũng ảnh hưởng tới kem chống nắng. Ngày nắng gắt, nếu phải ra ngoài lâu, có thể bỏ squalane buổi sáng để lớp chống nắng bám tốt hơn, dồn bước dầu sang buổi tối. Không có quy tắc cứng, chỉ cần để ý da phản ứng thế nào theo từng mùa và điều chỉnh lượng dùng.

Cách đưa squalane vào quy trình chăm sóc

Squalane dễ dùng, ít tương tác với hoạt chất khác. Một quy trình đơn giản có thể như sau:

  1. Rửa mặt bằng sữa rửa mặt dịu nhẹ, thấm khô bằng khăn sạch, để da còn hơi ẩm.
  2. Nếu dùng toner hoặc serum nước có chất giữ ẩm như glycerin, bôi trước. Chất giữ ẩm hút nước, squalane bôi sau giúp hạn chế phần nước đó bay hơi.
  3. Lấy hai đến bốn giọt squalane, xoa giữa hai lòng bàn tay rồi ấn nhẹ lên mặt. Da khô có thể dùng nhiều hơn, da dầu dùng ít hơn hoặc chỉ ở vùng khô như má.
  4. Buổi tối, có thể trộn một giọt squalane vào kem dưỡng nếu kem đó quá nhẹ cho mùa hanh khô ở miền Bắc.
  5. Buổi sáng, sau squalane vẫn phải bôi kem chống nắng. Đợi vài phút để lớp dầu thấm bớt, tránh làm kem chống nắng trượt, phân bố không đều.

Squalane còn được dùng cho tóc khô xơ ở phần ngọn, cho vùng da khô như khuỷu tay, gót chân, và quanh móng. Ở những chỗ này, nó có vai trò làm mềm tương tự.

Hiểu lầm và lưu ý an toàn

Squalane là hoạt chất chống lão hoá mạnh. Không. Squalane giúp da đủ ẩm, mềm và mịn, từ đó nếp nhăn do khô nông bớt. Nó không kích thích collagen. Những hoạt chất có bằng chứng chống lão hoá do ánh sáng tốt hơn là chống nắng và retinoid.

Squalane nguyên chất thay được kem dưỡng. Với da khô, chỉ dùng dầu là chưa đủ, vì dầu không cung cấp nước. Kết hợp chất giữ ẩm và chất làm mềm thường cho kết quả tốt hơn.

Squalane không bao giờ gây dị ứng. Dị ứng với squalane tinh khiết rất hiếm, nhưng sản phẩm có thể chứa hương liệu, chất chống oxy hoá hay dầu khác. Thử ở vùng da nhỏ trước, nhất là với da nhạy cảm.

Squalane có thể bị ôi như dầu ăn. Squalane rất bền, gần như không ôi. Nếu một sản phẩm "squalane" có mùi khét, mùi dầu cũ, có thể nó đã lẫn squalene hoặc dầu khác bị oxy hoá. Khi đó nên ngưng dùng.

Squalane trên nhãn càng đứng đầu danh sách càng tốt. Vị trí trên bảng thành phần cho biết squalane chiếm tỷ lệ lớn hay nhỏ, không cho biết sản phẩm tốt hay dở. Một kem dưỡng nhẹ cho da dầu có squalane ở giữa danh sách có thể hợp với bạn hơn một sản phẩm gần như toàn dầu. Hãy chọn theo loại da và cảm giác sau vài tuần dùng.

Câu hỏi thường gặp

Squalane có dùng cho trẻ em được không?

Squalane tinh khiết là chất làm mềm khá lành tính và thường có mặt trong sản phẩm dưỡng da cho trẻ. Tuy vậy, với trẻ nhỏ, nhất là trẻ có viêm da cơ địa, bạn nên hỏi bác sĩ nhi hoặc bác sĩ da liễu về sản phẩm cụ thể, vì công thức hoàn chỉnh mới là thứ tiếp xúc với da trẻ.

Squalane có dùng chung với retinol được không?

Được. Squalane không phản ứng hoá học với retinol, và nhiều người dùng nó để giảm cảm giác khô căng khi da đang làm quen retinoid. Có thể bôi retinol trước, đợi thấm rồi bôi squalane, hoặc dùng kem đã kết hợp sẵn.

Squalane có làm bít lỗ chân lông không?

Squalane tinh khiết được đánh giá ít có khả năng gây bít tắc so với nhiều loại dầu khác, nhờ cấu trúc bão hoà và không bị oxy hoá. Phản ứng của từng người vẫn khác nhau, nên với da dễ nổi mụn, hãy thử lượng nhỏ trong vài tuần và quan sát.

Squalane khác dầu khoáng thế nào?

Cả hai đều là hydrocarbon bão hoà và đều làm mềm da. Dầu khoáng là hỗn hợp nhiều hydrocarbon lấy từ dầu mỏ đã tinh chế, thường tạo lớp màng kín hơn. Squalane là một phân tử đơn, cảm giác nhẹ hơn. Cả hai, khi đạt chuẩn mỹ phẩm, đều được dùng an toàn từ lâu.

Bôi squalane trước hay sau kem chống nắng?

Bôi squalane trước, chờ vài phút cho thấm bớt rồi mới bôi kem chống nắng. Bôi dầu lên trên lớp kem chống nắng có thể làm lớp chống nắng loang, mỏng không đều, giảm khả năng bảo vệ. Kem chống nắng nên là bước cuối của buổi sáng.

Squalane có hạn sử dụng không?

Có. Dù squalane rất bền, sản phẩm vẫn có hạn dùng và thời hạn sau khi mở do nhà sản xuất ghi. Đậy kín nắp, tránh để nắng chiếu, không chạm ống nhỏ giọt vào da để hạn chế nhiễm khuẩn. Nếu thấy mùi lạ hoặc đổi màu, nên bỏ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138