HoatTinh.comHoạt Tính
Các dạng vitamin và khoáng chất

Vitamin K1 và K2 khác nhau ra sao: phylloquinone, MK-4, MK-7 và mcg trên nhãn

Vitamin K1 trong rau lá xanh, K2 dạng MK-4 và MK-7 trong đồ lên men: tên trên nhãn, chữ all-trans, mcg, và vì sao người dùng warfarin phải hỏi bác sĩ.

Macro shot of a wooden bowl of sticky fermented soybeans beside fresh water spinach on a bamboo tray in Hà Nội kitchen, side light, green and amber tones

Vitamin K không phải một chất mà là một họ chất cùng khung naphthoquinone. Vitamin K1, tên hoá học phylloquinone, có chủ yếu trong rau lá xanh. Vitamin K2 là nhóm menaquinone, ký hiệu MK-n theo chiều dài chuỗi bên, trong đó hai dạng hay gặp trên nhãn là MK-4 và MK-7. Chúng cùng tham gia hoạt hoá các protein đông máu và một số protein ở xương, nhưng khác nhau về nguồn gốc và thời gian lưu lại trong máu.

Trên nhãn, vitamin K luôn tính bằng mcg (microgam). Bài này giải thích từng dạng, chữ "all-trans" ở sản phẩm MK-7, vitamin K3 vì sao không có trong viên cho người, và đặc biệt là chuyện vitamin K với thuốc chống đông. Bài không đưa ra liều và không bàn ai nên dùng.

Các dạng vitamin K bạn có thể gặp

Bảng dưới đây gom các dạng vitamin K theo tên khoa học, nguồn và nơi thường xuất hiện.

DạngTên hoá họcNguồn chínhGhi chú
Vitamin K1phylloquinone, phytonadioneRau lá xanh đậm: cải xoăn, rau bina, rau muống, bông cải xanhCũng là dạng thuốc tiêm cho trẻ sơ sinh và thuốc giải tác dụng chống đông
Vitamin K2 dạng MK-4menatetrenoneThịt, gan, lòng đỏ trứng, bơ; cơ thể cũng chuyển một phần K1 thành MK-4Ở Nhật Bản được dùng như thuốc điều trị loãng xương theo đơn
Vitamin K2 dạng MK-7menaquinone-7Đậu tương lên men natto, một số loại phô mai lên menLưu lại trong máu lâu hơn K1 nhiều; phổ biến trong viên bổ sung
Các MK dài khácMK-8, MK-9, MK-10Phô mai, thực phẩm lên men, vi khuẩn đường ruộtÍt gặp trên nhãn viên bổ sung
Vitamin K3menadioneTổng hợpKhông dùng trong sản phẩm cho người vì có thể gây độc; chỉ gặp trong thức ăn chăn nuôi

Điểm cần nhớ: chữ "vitamin K" trên nhãn có thể là bất kỳ dạng nào trong số này. Hãy đọc tên hoá học trong bảng thành phần để biết sản phẩm dùng K1, MK-4 hay MK-7, vì lượng mcg của các dạng không thể đổi qua lại như với vitamin D.

Vitamin K làm gì trong cơ thể, nói ngắn gọn

Vitamin K là đồng yếu tố cho một enzyme gắn thêm nhóm carboxyl vào một số protein. Sau khi được gắn, các protein này mới bám được canxi và hoạt động. Nhóm protein quen thuộc nhất là các yếu tố đông máu do gan tạo ra; thiếu vitamin K, máu chậm đông và dễ chảy máu. Nhóm thứ hai là các protein ngoài gan như osteocalcin ở xương và protein Gla ở thành mạch.

Sau khi tham gia phản ứng, vitamin K được tái chế bởi một enzyme khác gọi là vitamin K epoxide reductase. Thuốc chống đông warfarin tác động chính vào enzyme tái chế này, làm vitamin K không quay vòng được, nên các yếu tố đông máu được tạo ra ít hoạt tính hơn. Hiểu cơ chế này giúp thấy vì sao thay đổi đột ngột lượng vitamin K ăn vào hay uống vào có thể làm lệch hiệu quả của warfarin.

Vai trò của vitamin K với xương và mạch máu là lĩnh vực nghiên cứu đang mở. Một số nghiên cứu quan sát thấy người có lượng vitamin K cao hơn có kết quả tốt hơn, nhưng các thử nghiệm can thiệp cho kết quả không đồng nhất. Hiện chưa đủ bằng chứng để nói viên K2 phòng được loãng xương hay vôi hoá mạch máu ở người khoẻ mạnh.

MK-7 và chữ all-trans: đọc nhãn sản phẩm K2

MK-7 lưu lại lâu trong máu. Các nghiên cứu dược động học cho thấy thời gian bán thải của MK-7 tính bằng ngày, trong khi K1 và MK-4 chỉ tính bằng giờ. Điều này giải thích vì sao viên MK-7 thường có lượng mcg nhỏ hơn viên MK-4. Hai con số đó vì vậy không so trực tiếp được.

Chữ all-trans nói về hình dạng phân tử. Chuỗi bên của MK-7 có các liên kết đôi, mỗi liên kết có thể ở cấu hình trans hoặc cis. Dạng có hoạt tính sinh học là dạng toàn trans. Quá trình tổng hợp hoặc chiết xuất kém có thể tạo lẫn dạng cis, ít hoạt tính. Vì thế một số nhà sản xuất ghi "all-trans" hay "99% trans" để nhấn mạnh chất lượng nguyên liệu.

Nguồn MK-7 có thể là lên men hoặc tổng hợp. MK-7 truyền thống được lấy từ natto, sản phẩm lên men đậu tương bởi vi khuẩn Bacillus subtilis chủng natto. Hiện cũng có MK-7 tổng hợp hoá học. Nguồn nào được ghi trên nhãn tuỳ nhà sản xuất; điều quan trọng hơn là lượng và tỉ lệ trans.

Sản phẩm D3 và K2 đi đôi rất phổ biến. Lý do thường được đưa ra là vitamin D tăng hấp thu canxi, còn vitamin K giúp hoạt hoá protein xử lý canxi. Lập luận này hợp lý về mặt sinh hoá, nhưng lợi ích lâm sàng của việc phối hợp ở người khoẻ mạnh chưa được chứng minh chắc chắn.

Vitamin K và thuốc chống đông: phần không được bỏ qua

Người đang dùng warfarin hoặc các thuốc kháng vitamin K khác được bác sĩ theo dõi bằng chỉ số đông máu INR. Lượng vitamin K từ thức ăn và sản phẩm bổ sung ảnh hưởng trực tiếp tới chỉ số này. Lời khuyên thường gặp không phải là kiêng hẳn rau xanh, mà là giữ lượng vitamin K tương đối đều đặn từ ngày này sang ngày khác, để liều thuốc được chỉnh trên một nền ổn định.

Thêm một viên K2, một viên D3 K2, một lọ bột rau xanh cô đặc, hay chuyển sang chế độ ăn nhiều rau lá xanh đột ngột đều có thể làm INR thay đổi. Vì vậy người dùng warfarin cần báo bác sĩ trước khi bắt đầu, ngừng hoặc đổi bất kỳ sản phẩm nào có vitamin K, kể cả viên đa vitamin. Đây là tình huống mà đọc nhãn kỹ thật sự quan trọng, vì vitamin K có thể nằm lẫn trong các sản phẩm không mang tên vitamin K.

Các thuốc chống đông thế hệ mới có cơ chế khác, không phụ thuộc trực tiếp vào vitamin K. Tuy vậy, người dùng các thuốc này vẫn nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng sản phẩm bổ sung, vì một số thảo dược và thực phẩm chức năng khác có thể ảnh hưởng tới nguy cơ chảy máu.

Vitamin K ở trẻ sơ sinh: vì sao tiêm ngay sau sinh

Trẻ sơ sinh có lượng vitamin K rất thấp do vitamin K qua nhau thai ít, sữa mẹ chứa ít vitamin K, và ruột trẻ chưa có hệ vi khuẩn tạo menaquinone. Điều này dẫn tới nguy cơ xuất huyết do thiếu vitamin K, có thể gây chảy máu nặng, kể cả chảy máu não. Vì vậy nhiều nước có khuyến cáo tiêm vitamin K1 cho trẻ ngay sau sinh, và ở Việt Nam đây cũng là thực hành quen thuộc tại cơ sở sản khoa.

Đây là một ví dụ cho thấy cùng là vitamin K1 nhưng dạng thuốc tiêm thuộc phạm vi y tế, do nhân viên y tế thực hiện, hoàn toàn khác với viên bổ sung bày bán. Phụ huynh có câu hỏi về mũi tiêm này nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản, nhi.

Với trẻ lớn hơn, các sản phẩm D3 K2 nhỏ giọt được quảng bá cho chiều cao và xương. Hiện chưa có bằng chứng vững chắc rằng bổ sung K2 giúp trẻ khoẻ mạnh cao hơn. Trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào cho trẻ, hãy hỏi bác sĩ nhi, nhất là khi trẻ có bệnh lý hoặc đang dùng thuốc.

Đọc nhãn sản phẩm có vitamin K theo thứ tự

Các bước sau áp dụng cho viên K2 riêng, viên D3 K2, viên đa vitamin và sản phẩm giọt cho trẻ.

  1. Tìm tên hoá học: phylloquinone hay phytonadione là K1; menaquinone-7 hay MK-7, menatetrenone hay MK-4 là K2.
  2. Đọc lượng mcg cho một khẩu phần và xem khẩu phần là một viên, một giọt hay một mililit.
  3. Với MK-7, xem có ghi tỉ lệ trans hoặc chữ all-trans không, và nguồn lên men hay tổng hợp.
  4. Kiểm tra các thành phần đi kèm như vitamin D3, canxi, magie để biết mình đang nhận thêm những gì.
  5. Đọc phần cảnh báo về thuốc chống đông. Nếu bạn đang dùng warfarin, dừng ở bước này và hỏi bác sĩ trước.

Với viên đa vitamin, vitamin K hay bị bỏ qua vì nằm ở cuối bảng với con số nhỏ. Con số nhỏ không có nghĩa là không đáng kể, nhất là với người dùng thuốc chống đông. Cũng có viên đa vitamin hoàn toàn không chứa vitamin K; đọc kỹ để biết sản phẩm bạn cầm thuộc loại nào trước khi báo với bác sĩ.

Vitamin K trong bữa ăn Việt: món nào nhiều, món nào ít

Vitamin K1 tập trung ở phần lá xanh của rau, nơi diễn ra quang hợp. Rau càng xanh đậm thường càng nhiều K1: cải xoăn, cải bó xôi, rau muống, rau ngót, cải làn, bông cải xanh, bắp cải, các loại rau thơm như rau mùi, húng. Ngược lại, củ quả, trái cây và ngũ cốc có ít vitamin K. Dầu thực vật như dầu đậu nành, dầu cải cũng có một lượng K1 đáng kể, nên món xào nhiều dầu cộng thêm vào tổng lượng.

Vitamin K tan trong chất béo, vì vậy rau ăn kèm món có dầu mỡ thường được hấp thu tốt hơn rau luộc ăn không. Nấu chín ít làm mất K1 hơn so với folate hay vitamin C, nên một đĩa rau muống xào vẫn giữ phần lớn vitamin K. Các món lên men từ đậu tương kiểu natto của Nhật có lượng MK-7 rất cao; tương, chao và đậu phụ lên men của Việt Nam dùng chủng vi sinh khác, và lượng K2 trong đó chưa có nhiều số liệu đáng tin.

Với người dùng warfarin, điều quan trọng không phải là món nào cấm, mà là thói quen ổn định. Ví dụ giả định: một người quen ăn một đĩa rau xanh mỗi bữa, liều thuốc được chỉnh theo nền đó; nếu vài tuần đi xa không ăn rau, hoặc đột ngột ép một ly sinh tố cải xoăn mỗi sáng, chỉ số đông máu có thể lệch. Báo cho bác sĩ khi thói quen ăn uống thay đổi lớn.

Câu hỏi thường gặp

Ăn nhiều rau xanh có cần uống thêm vitamin K không?

Người ăn uống đa dạng với rau lá xanh thường nhận được vitamin K1 từ bữa ăn. Có cần thêm viên bổ sung hay không là câu hỏi cho bác sĩ, dựa trên tình trạng sức khoẻ và thuốc đang dùng, không nên tự quyết chỉ vì đọc quảng cáo.

Vitamin K2 có giúp trẻ tăng chiều cao không?

Chiều cao phụ thuộc chủ yếu vào di truyền, dinh dưỡng tổng thể, giấc ngủ, vận động và sức khoẻ chung. Hiện chưa có bằng chứng vững chắc rằng bổ sung K2 làm trẻ khoẻ mạnh cao hơn. Hãy hỏi bác sĩ nhi trước khi cho trẻ dùng bất kỳ sản phẩm nào.

Vitamin K3 có trong thực phẩm chức năng không?

Menadione, tức vitamin K3, không được dùng trong sản phẩm cho người vì từng ghi nhận nguy cơ gây độc như tổn thương gan và tan máu. Nó vẫn dùng trong thức ăn chăn nuôi. Nếu thấy K3 trên nhãn sản phẩm cho người, hãy hỏi dược sĩ.

MK-4 và MK-7 cái nào tốt hơn?

Hai dạng có dược động học khác nhau, MK-7 lưu lại lâu hơn nên dùng lượng nhỏ hơn. Không có kết luận chung dạng nào tốt hơn cho mọi mục đích. MK-4 liều cao ở Nhật là thuốc theo đơn cho loãng xương; đó là bối cảnh điều trị chứ không phải tự bổ sung.

Kháng sinh có ảnh hưởng tới vitamin K không?

Dùng kháng sinh phổ rộng kéo dài có thể làm giảm vi khuẩn ruột tạo menaquinone, và một số kháng sinh có thể ảnh hưởng tới đông máu. Ở người đang dùng warfarin, kháng sinh còn có thể làm INR thay đổi. Bác sĩ sẽ theo dõi nếu cần.

Vitamin K trong mỹ phẩm bôi dưới mắt có liên quan gì không?

Một số kem bôi có vitamin K, thường là phytonadione, được giới thiệu cho quầng thâm hay vết bầm. Đây là sản phẩm dùng ngoài da, cơ chế và bằng chứng khác hẳn vitamin K đường uống, và không tính vào lượng vitamin K bạn ăn uống.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138