HoatTinh.comHoạt Tính
Chất nền, chất bảo quản và hương liệu mỹ phẩm

Methylisothiazolinone (MIT) và MCI: vì sao chất bảo quản này bị siết trong mỹ phẩm

MIT và MCI là chất bảo quản mạnh từng gây làn sóng dị ứng ở châu Âu. Vì sao bị cấm trong mỹ phẩm lưu lại, giới hạn còn lại và chỗ chúng vẫn xuất hiện.

Vietnamese painter on a ladder rolling fresh white paint onto an apartment wall in Bac Ninh, window wide open, seen from behind, dust sheets on the tiled floor

Methylisothiazolinone (MIT hoặc MI) và methylchloroisothiazolinone (MCI) là hai chất bảo quản nhóm isothiazolinone, rất mạnh ở nồng độ cực thấp, từng được dùng rộng trong mỹ phẩm, khăn ướt, nước rửa chén, sơn nước. Đầu thập niên 2010, châu Âu ghi nhận một làn sóng dị ứng tiếp xúc do MIT, đến mức các cơ quan quản lý phải cấm nó trong mỹ phẩm lưu lại trên da và hạ mức tối đa trong sản phẩm rửa trôi.

Câu chuyện của MIT là một ví dụ hiếm hoi cho thấy một chất được đánh giá an toàn ban đầu có thể bị siết lại khi dữ liệu thực tế xuất hiện. Bài này giải thích MIT và MCI là gì, chuyện gì đã xảy ra, quy định hiện nay, những chỗ chúng vẫn còn có mặt và điều người đã bị dị ứng cần biết.

MIT và MCI là gì, vì sao được ưa chuộng

Isothiazolinone là nhóm hợp chất dị vòng chứa lưu huỳnh và nitơ, có khả năng phản ứng với nhóm thiol trong protein của vi sinh vật, làm rối loạn các enzyme thiết yếu. Nhờ cơ chế này, chúng diệt vi khuẩn, nấm men, nấm mốc ở nồng độ chỉ vài phần triệu, thấp hơn hàng trăm lần so với phenoxyethanol. Chúng tan trong nước, hợp với nhiều dải pH, không màu, không mùi.

Trong nhiều năm, dạng phổ biến nhất là hỗn hợp MCI và MIT theo tỷ lệ khoảng ba trên một, thường được biết qua tên thương mại của nhà cung cấp nguyên liệu. Hỗn hợp này đã gây dị ứng đáng kể từ những năm 1980, nên bị giới hạn nồng độ. Sau đó, khi làn sóng "không paraben" lan rộng, các nhà sản xuất tìm thấy ở MIT đơn lẻ một lựa chọn tưởng là dịu hơn: nó ít gây mẫn cảm hơn MCI trên mỗi đơn vị, được cho phép ở nồng độ cao hơn, và bắt đầu xuất hiện trong kem dưỡng, khăn ướt, sữa dưỡng thể.

Chính việc cho phép nồng độ cao hơn, cộng với việc có mặt trong sản phẩm lưu lại trên da như khăn ướt và kem, đã mở đường cho vấn đề. Phản ứng dị ứng tiếp xúc phụ thuộc vào liều tiếp xúc trên mỗi đơn vị diện tích da và thời gian; một chất yếu hơn nhưng dùng nhiều hơn, để lâu hơn, vẫn có thể gây mẫn cảm cho nhiều người.

Diễn biến của làn sóng dị ứng MIT

Chuỗi sự kiện dưới đây được tóm lược theo các mốc được giới da liễu châu Âu ghi nhận rộng rãi. Các năm được ghi khi đủ chắc chắn.

  • Trước 2005: MIT chủ yếu dùng trong hỗn hợp với MCI, ở nồng độ thấp trong sản phẩm rửa trôi và một số sản phẩm công nghiệp.
  • Khoảng 2005: EU cho phép MIT dùng riêng làm chất bảo quản trong mỹ phẩm với nồng độ tối đa cao hơn nhiều so với hỗn hợp MCI/MIT.
  • Đầu thập niên 2010: các phòng khám da liễu ở nhiều nước châu Âu ghi nhận tỷ lệ thử áp da dương tính với MIT tăng nhanh, nhiều ca liên quan khăn ướt, kem dưỡng và sơn tường mới quét.
  • 2013: một hội da liễu tiếp xúc ở Mỹ chọn MIT làm "chất gây dị ứng của năm", phản ánh mối quan tâm lan sang cả Bắc Mỹ.
  • Giữa thập niên 2010: EU lần lượt cấm hỗn hợp MCI/MIT trong sản phẩm lưu lại, rồi cấm MIT đơn lẻ trong sản phẩm lưu lại, và hạ mức tối đa của MIT trong sản phẩm rửa trôi xuống 0,0015%.
  • Sau đó: ASEAN cập nhật danh mục theo hướng tương tự. Các thống kê thử áp da sau này cho thấy tỷ lệ dị ứng MIT có xu hướng giảm, dù vẫn cao hơn trước khi bùng phát.

Bài học lớn nhất từ chuỗi sự kiện này là giá trị của giám sát sau khi đưa ra thị trường. Dữ liệu từ bàn khám da liễu, chứ không phải thử nghiệm trước khi bán, đã chỉ ra vấn đề và buộc quy định thay đổi.

Quy định hiện nay ở châu Âu và cách hiểu

Bảng dưới tóm tắt khung quy định của EU đối với hai chất này, theo các văn bản giữa thập niên 2010. Ở Việt Nam, mỹ phẩm theo khung ASEAN; ASEAN đã cập nhật theo hướng tương tự nhưng chi tiết và thời điểm có thể khác, nên khi cần chính xác hãy tra phụ lục hiện hành.

ChấtSản phẩm lưu lại trên daSản phẩm rửa trôi
Methylisothiazolinone (MIT) dùng riêngKhông được phépTối đa 0,0015%
Hỗn hợp MCI/MIT tỷ lệ khoảng 3:1Không được phépTối đa 0,0015% hỗn hợp
Dùng chung MIT với hỗn hợp MCI/MITKhông được phépKhông được dùng đồng thời
Sản phẩm không phải mỹ phẩm (sơn, chất tẩy rửa)Quản lý theo luật hoá chất, ghi cảnh báo khi vượt ngưỡngNhư cột bên

Con số 0,0015% tương đương 15 phần triệu. Lý do sản phẩm rửa trôi vẫn được phép là vì thời gian tiếp xúc ngắn và phần lớn chất bị rửa đi. Với người đã mẫn cảm nặng, ngay cả lượng nhỏ này vẫn có thể gây phản ứng, đặc biệt ở vùng da mỏng.

Vì sao MIT gây mẫn cảm mạnh hơn nhiều chất bảo quản khác

Dị ứng tiếp xúc là một phản ứng miễn dịch chậm. Phân tử nhỏ thấm qua lớp sừng, gắn vào protein của da và biến protein đó thành thứ hệ miễn dịch coi là lạ. Các tế bào trình diện kháng nguyên mang phức hợp này đến hạch bạch huyết, "dạy" cho tế bào lympho T nhận diện nó. Lần tiếp xúc sau, tế bào T đã được huấn luyện kéo đến vùng da đó và gây viêm. Quá trình huấn luyện ban đầu gọi là mẫn cảm, có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều năm tiếp xúc lặp lại mới xảy ra.

Isothiazolinone làm tốt đúng việc gây ra bước đầu tiên: chúng phản ứng mạnh với nhóm thiol của protein. Chính đặc tính giúp chúng diệt vi sinh vật ở nồng độ cực thấp cũng giúp chúng gắn vào protein da hiệu quả. Đó là lý do chất bảo quản càng mạnh, càng phản ứng hoá học cao, thì thường càng có tiềm năng gây mẫn cảm lớn, và cơ quan quản lý phải cân bằng giữa hai mặt này.

Yếu tố thứ hai là tổng liều. Khi MIT có mặt cùng lúc trong khăn ướt dùng nhiều lần mỗi ngày, kem dưỡng, sữa tắm, nước rửa chén và cả không khí phòng mới sơn, lượng tích luỹ trên da của một người có thể vượt xa giả định ban đầu khi đánh giá từng sản phẩm riêng lẻ. Bài học này hiện được tính đến nhiều hơn trong các đánh giá an toàn về sau.

MIT vẫn có mặt ở đâu ngoài mỹ phẩm

Sơn nước gốc nước. Nhiều loại sơn tường dùng isothiazolinone để chống thối trong thùng. Khi sơn mới quét, chất này bay hơi vào không khí trong vài ngày. Người đã mẫn cảm có thể bị viêm da ở mặt, mí mắt, cổ chỉ vì ngủ trong phòng mới sơn, dù không chạm tay vào tường. Đây là tình huống được ghi nhận nhiều trong y văn châu Âu.

Nước rửa chén, nước giặt, nước lau sàn. Các sản phẩm tẩy rửa gia dụng thường dùng isothiazolinone ở nồng độ thấp. Rửa chén tay trần hằng ngày là đường tiếp xúc lặp lại với da tay.

Keo dán, mực in, chất làm mềm vải. Một số sản phẩm công nghiệp và gia dụng khác cũng dùng nhóm chất này. Mức độ ghi nhãn tuỳ thuộc quy định hoá chất của từng nước.

Dầu cắt gọt, chất lỏng trong công nghiệp. Thợ cơ khí, công nhân nhà máy có thể tiếp xúc với isothiazolinone trong chất lỏng gia công kim loại. Đây là nhóm nguy cơ dị ứng nghề nghiệp.

Hàng mỹ phẩm cũ hoặc nhập không rõ nguồn. Sản phẩm sản xuất trước khi quy định thay đổi, hoặc từ thị trường có quy định khác, vẫn có thể chứa MIT trong sản phẩm lưu lại. Đọc thành phần là cách duy nhất để biết.

Nếu bạn đã được xác định dị ứng MIT

Dị ứng MIT thường kéo dài. Khi đã có kết quả thử áp da dương tính, các bước sau giúp giảm tái phát.

  1. Ghi nhớ các tên trên nhãn: methylisothiazolinone, methylchloroisothiazolinone, và các họ hàng như benzisothiazolinone, octylisothiazolinone mà bác sĩ có thể dặn thêm tuỳ kết quả thử.
  2. Đọc thành phần cả sản phẩm rửa trôi như dầu gội, sữa tắm, nước rửa tay, không chỉ kem dưỡng.
  3. Đeo găng khi rửa chén, giặt tay, lau nhà; chọn chất tẩy rửa có ghi thành phần chất bảo quản nếu có thể.
  4. Khi sơn lại nhà, cân nhắc ở chỗ khác vài ngày, mở cửa thông thoáng, hoặc hỏi nhà cung cấp sơn có loại không dùng isothiazolinone.
  5. Báo với thợ làm tóc, thợ làm móng và nhân viên spa về dị ứng của bạn để họ kiểm tra sản phẩm sẽ dùng.

Biểu hiện thường là mảng đỏ, ngứa, bong vảy, có khi sưng mí mắt. Nếu xuất hiện, hãy gặp bác sĩ da liễu để được điều trị đúng; không tự dùng thuốc bôi chứa corticoid kéo dài trên mặt.

Đánh giá cân bằng: MIT có đáng sợ không

Với người chưa từng bị dị ứng, MIT trong một chai dầu gội ở mức 0,0015% không phải mối nguy cần lo lắng. Quy định hiện nay được thiết kế để giảm khả năng gây mẫn cảm mới, và các số liệu sau khi siết quy định cho thấy tỷ lệ dị ứng có xu hướng giảm. Phần lớn người dùng sẽ không gặp vấn đề gì.

Tuy vậy, MIT khác nhiều chất bảo quản khác ở chỗ nó là chất gây mẫn cảm mạnh, và một khi đã mẫn cảm thì người bệnh phải tránh suốt thời gian dài, trong khi chất này có mặt ở rất nhiều sản phẩm ngoài mỹ phẩm. Điều đó khiến cuộc sống của người dị ứng MIT khó hơn đáng kể so với người dị ứng một thành phần hiếm.

Câu chuyện này cũng nhắc rằng thay một chất bị nghi ngờ bằng một chất khác không phải lúc nào cũng an toàn hơn. Làn sóng tránh paraben đã đẩy nhiều công thức sang MIT, một chất cuối cùng lại gây nhiều ca dị ứng hơn. Đánh giá nên dựa trên bằng chứng về từng chất cụ thể, không dựa trên việc chất nào đang bị nói xấu nhiều hơn.

Câu hỏi thường gặp

MIT có còn được dùng trong mỹ phẩm ở Việt Nam không?

Theo khung ASEAN, MIT không còn được phép trong mỹ phẩm lưu lại trên da và chỉ được dùng với nồng độ rất thấp trong sản phẩm rửa trôi. Chi tiết và thời điểm áp dụng nên tra phụ lục chất bảo quản hiện hành của ASEAN.

Dị ứng MIT khác kích ứng thông thường thế nào?

Kích ứng xảy ra ở bất kỳ ai khi nồng độ đủ cao và thường xuất hiện nhanh. Dị ứng tiếp xúc chỉ xảy ra ở người đã mẫn cảm, thường xuất hiện sau một đến vài ngày, có thể lan ra ngoài vùng tiếp xúc. Chỉ thử áp da mới phân biệt chắc chắn.

Khăn ướt hiện nay còn chứa MIT không?

Ở các thị trường áp dụng quy định mới, khăn ướt được coi là sản phẩm lưu lại nên không được dùng MIT. Hàng cũ hoặc hàng không rõ nguồn gốc vẫn có thể chứa, nên hãy đọc thành phần trên bao bì.

Ở trong phòng mới sơn có ảnh hưởng gì với người dị ứng MIT?

Isothiazolinone trong sơn có thể bay hơi trong vài ngày sau khi sơn, gây viêm da ở mặt và vùng da hở của người đã mẫn cảm. Nên thông gió tốt và tạm ở chỗ khác nếu bạn đã có kết quả dị ứng.

Benzisothiazolinone có giống MIT không?

Cùng nhóm isothiazolinone nhưng là chất khác. Phản ứng chéo giữa các chất trong nhóm không phải lúc nào cũng xảy ra. Bác sĩ da liễu sẽ dựa vào kết quả thử áp da để dặn bạn cần tránh những chất nào.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138