HoatTinh.comHoạt Tính
Tra cứu một chất lạ trên nhãn

Tên Latin thực vật trên nhãn mỹ phẩm: tra ra cây gì, bộ phận nào, dạng nào

Camellia Sinensis Leaf Extract, Butyrospermum Parkii Butter… Cách tách tên chi, loài, bộ phận cây và dạng nguyên liệu để biết một thành phần thực vật là gì.

Close-up of two hands rubbing fresh centella leaves beside a small ceramic dish of cream on a wooden balcony table in Da Lat, morning mist, green tones

Một thành phần thực vật trên nhãn mỹ phẩm thường được ghi theo mẫu: tên chi + tên loài (tên thường trong ngoặc) + bộ phận cây + dạng nguyên liệu. Ví dụ "Glycyrrhiza Glabra (Licorice) Root Extract" đọc là: cây cam thảo loài Glycyrrhiza glabra, lấy phần rễ, ở dạng chiết xuất. Tách được bốn mảnh ấy, bạn tra ra cây gì và hình dung được nguyên liệu trông như thế nào.

Bài này không giải thích hệ thống tên INCI nói chung, mà đi thẳng vào việc tra một tên thực vật cụ thể: đọc từng mảnh, đối chiếu tên Latin với tên tiếng Việt, phân biệt các loài cùng tên thường, và nhận ra khi nào một thành phần thực vật cần người da nhạy cảm để ý.

Bốn mảnh của một tên thực vật

Tên chi viết hoa chữ đầu, đứng đầu tiên. Camellia, Centella, Citrus, Rosa… Chi là nhóm gồm nhiều loài gần nhau. Chỉ có tên chi thì chưa đủ để biết cây cụ thể — chi Citrus gồm cả cam, chanh, bưởi, quýt.

Tên loài đứng thứ hai, trên nhãn INCI cũng viết hoa chữ đầu. Trong sách thực vật học, tên loài viết thường và in nghiêng (Camellia sinensis); trên nhãn mỹ phẩm thì viết hoa từng chữ cho đồng bộ với các thành phần khác. Đừng để cách viết làm bạn tưởng là hai thứ khác nhau.

Tên thường trong ngoặc là phần phụ để dễ nhận. Ví dụ (Licorice), (Shea), (Jojoba). Không phải nhãn nào cũng có, và tên thường là tiếng Anh. Khi có, nó là gợi ý nhanh nhất để đối chiếu sang tiếng Việt.

Bộ phận cây cho biết lấy từ đâu. Leaf là lá, Root là rễ, Flower là hoa, Seed là hạt, Fruit là quả, Peel là vỏ quả, Bark là vỏ thân, Kernel là nhân hạt, Stem là thân. Cùng một cây, lá và rễ có thể chứa những hợp chất rất khác nhau.

Dạng nguyên liệu đứng cuối. Extract là chiết xuất, Oil là dầu, Butter là bơ thực vật (chất béo đặc ở nhiệt độ phòng), Water là nước cất từ cây (thường gọi là hydrosol), Juice là nước ép, Powder là bột, Wax là sáp, Ferment Filtrate là dịch lọc sau lên men. Dạng nguyên liệu quyết định những gì có mặt — dầu hạt chứa chất béo, nước cất hoa chứa lượng nhỏ chất thơm tan trong nước.

Đối chiếu một số tên Latin hay gặp với tên tiếng Việt

Bảng dưới gom những tên thực vật hay xuất hiện trên mỹ phẩm bán ở Việt Nam. Cột cuối nói phần nào của cây thường được dùng, để bạn so với nhãn:

Tên Latin trên nhãnTên tiếng Việt thường gọiDạng hay gặp
Camellia SinensisChè, trà (trà xanh)Chiết xuất lá
Centella AsiaticaRau máChiết xuất cả cây hoặc lá; các hoạt chất tách riêng như madecassoside, asiaticoside
Glycyrrhiza GlabraCam thảoChiết xuất rễ
Aloe BarbadensisNha đam, lô hộiNước ép lá, bột lá
Butyrospermum ParkiiHạt mỡ (shea)Bơ từ hạt
Simmondsia ChinensisJojobaDầu hạt (thực chất là sáp lỏng)
Cocos NuciferaDừaDầu từ cơm dừa, nguyên liệu gốc của nhiều chất làm sạch
Oryza SativaLúa gạoDầu cám gạo, bột gạo, dịch lên men gạo
Curcuma LongaNghệ vàngChiết xuất củ (thân rễ)
Houttuynia CordataDiếp cáChiết xuất cả cây
Melaleuca AlternifoliaTràm trà (tea tree)Tinh dầu lá
Nelumbo NuciferaSenChiết xuất hoa, lá, hạt

Lưu ý: "Leaf Extract" của trà xanh và "Seed Oil" của trà (Camellia Oleifera hay Camellia Japonica) là hai nguyên liệu gần như không liên quan về công dụng. Cùng chi, khác loài, khác bộ phận — bạn đang dùng một thứ khác hẳn.

Cùng tên thường, khác loài: chỗ dễ tra nhầm nhất

Tên thường gọi trong tiếng Việt lẫn tiếng Anh đều có thể chỉ nhiều loài. "Sâm" có thể là Panax Ginseng (sâm châu Á), Panax Quinquefolius (sâm Mỹ), hay những loài khác hoàn toàn không thuộc chi Panax nhưng cũng được gọi là sâm ở chợ. "Cúc La Mã" (chamomile) trên nhãn có thể là Chamomilla Recutita — còn ghi là Matricaria Chamomilla — hoặc Anthemis Nobilis; hai loài khác nhau về thành phần tinh dầu. "Oải hương" thường là Lavandula Angustifolia, nhưng cũng có Lavandula Hybrida (lavandin) với mùi gắt hơn và thành phần khác.

Vì vậy khi tra, hãy tra theo tên Latin đầy đủ chứ không theo tên thường. Kho tên thực vật trực tuyến của Vườn Thực vật Hoàng gia Kew (Plants of the World Online) cho biết tên nào đang được chấp nhận, tên nào là tên đồng nghĩa cũ. Điều này hữu ích vì một số loài đã đổi tên trong giới thực vật học nhưng tên INCI vẫn giữ tên cũ — "Butyrospermum Parkii" chính là cây mà sách thực vật hiện nay gọi là Vitellaria paradoxa.

Một mẹo kiểm tra: nếu bài quảng cáo nói về "cây X của Việt Nam" mà tên Latin trên nhãn lại là một loài mọc ở châu lục khác, hãy coi phần quảng cáo là chưa đáng tin cho tới khi có giải thích. Tên Latin trên bảng thành phần là thứ nhà sản xuất phải chịu trách nhiệm, câu chữ quảng cáo thì không nhất thiết.

Tra một tên thực vật lạ theo năm bước

Ví dụ giả định: nhãn một chai nước hoa hồng ghi "Hamamelis Virginiana (Witch Hazel) Leaf Water". Làm như sau:

  1. Tách bốn mảnh: chi Hamamelis, loài Virginiana, tên thường Witch Hazel, bộ phận Leaf (lá), dạng Water (nước cất).
  2. Tra tên Latin trong một kho tên thực vật để biết tên tiếng Việt hay mô tả cây: đây là cây phỉ Virginia, một loài cây bụi ở Bắc Mỹ, không mọc tự nhiên ở Việt Nam.
  3. Tra tên INCI đầy đủ trong cơ sở dữ liệu thành phần mỹ phẩm CosIng của Uỷ ban châu Âu để xem chức năng được khai báo — thường là làm se, dưỡng da.
  4. Nghĩ về dạng nguyên liệu: nước cất lá phỉ trên thị trường có loại được bổ sung cồn để bảo quản. Nếu nhãn có thêm "Alcohol" hoặc "Alcohol Denat." gần đầu danh sách, người da khô, da đang kích ứng nên lưu ý.
  5. Tìm xem cây hoặc nhóm cây ấy có ghi nhận dị ứng, kích ứng đáng kể không — trong đánh giá của hội đồng chuyên môn về thành phần mỹ phẩm, hoặc hỏi dược sĩ, bác sĩ da liễu nếu bạn từng bị phản ứng.

Năm bước này đưa bạn từ một cái tên hoàn toàn xa lạ tới chỗ biết đó là cây gì, phần nào, dạng gì và cần để ý điều gì. Phần lớn trường hợp, kết luận chỉ là "một thành phần thực vật bình thường, lượng nhỏ" — nhưng bạn có căn cứ chứ không đoán.

Những nhóm thực vật người da nhạy cảm nên để ý

Thành phần thực vật không mặc nhiên lành hơn thành phần tổng hợp. Một số nhóm có ghi nhận kích ứng hoặc dị ứng đáng để biết khi tra:

  • Họ Cúc (Asteraceae, còn gọi Compositae). Gồm cúc La Mã, cúc vạn thọ (Calendula Officinalis), kim sa (Arnica Montana), ngải. Người từng dị ứng với một cây họ Cúc có thể phản ứng chéo với cây khác trong họ.
  • Tinh dầu cam chanh. Tinh dầu vỏ một số loài Citrus, đặc biệt cam bergamot ép lạnh, chứa chất làm da nhạy cảm với ánh nắng. Sản phẩm để lại trên da ban ngày cần lưu ý nồng độ.
  • Tinh dầu nói chung. Tràm trà, oải hương, bạc hà, quế chứa các chất thơm như linalool, limonene, eugenol, cinnamal, nằm trong nhóm chất gây dị ứng hương mà quy định nhiều nơi yêu cầu ghi riêng khi vượt ngưỡng. Khi thấy chúng xuất hiện tách riêng ở cuối bảng thành phần, đó là lý do.
  • Protein thực vật thuỷ phân. Ví dụ protein lúa mì thuỷ phân; đã có ghi nhận dị ứng lúa mì liên quan tới xà phòng chứa thành phần này ở Nhật Bản đầu thập niên 2010. Người dị ứng lúa mì nên đọc kỹ.
  • Chiết xuất "đậm đặc" trên da tổn thương. Vùng da đang viêm, trầy xước hấp thu và phản ứng khác da lành. Nếu bạn có bệnh da đang điều trị, hãy hỏi bác sĩ trước khi thêm sản phẩm nhiều chiết xuất thực vật.

Cách thử thông thường là bôi một lượng nhỏ lên vùng da kín trong vài ngày trước khi dùng rộng, nhưng thử như vậy không thay được ý kiến bác sĩ khi bạn đã có tiền sử dị ứng.

Tên nghe như cây nhưng thực chất là chất đã qua chế biến

Không phải chữ nào gợi đến cây cũng là một thành phần thực vật nguyên vẹn. Rất nhiều chất làm sạch, chất nhũ hoá, chất làm mềm được tạo ra từ dầu thực vật rồi biến đổi hoá học, và tên INCI của chúng giữ lại một mảnh gợi nguồn gốc. "Coco" trong Cocamidopropyl Betaine, Sodium Cocoyl Isethionate, Coco-Glucoside cho biết phần acid béo lấy từ dầu dừa; nhưng sản phẩm cuối là một chất hoạt động bề mặt, không còn là dầu dừa. Glyceryl Cocoate, Caprylic/Capric Triglyceride cũng vậy — chúng là este làm từ acid béo, thường từ dừa hoặc cọ.

Tương tự, Squalane có thể làm từ dầu ô liu, từ mía qua lên men, hoặc trước đây từ gan cá mập; tên INCI không cho biết nguồn. Tocopherol có thể chiết từ dầu thực vật hoặc tổng hợp. Panthenol, Allantoin, Bisabolol có phiên bản tự nhiên và tổng hợp mang cùng tên.

Khi tra, cách phân biệt nhanh là: thành phần thực vật nguyên vẹn luôn có tên chi + tên loài theo kiểu Latin, kèm bộ phận và dạng. Còn những tên chỉ có một mảnh gợi nguồn như "coco", "palm", "olive" ghép vào một đuôi hoá học thì là chất đã qua chế biến. Điều này không nói tốt hay xấu — nhiều chất làm sạch gốc dừa rất dịu — nhưng giúp bạn không đếm nhầm số "thành phần thiên nhiên" trong một chai sữa rửa mặt. Nếu bạn quan tâm nguồn gốc vì lý do ăn chay hay môi trường, câu hỏi phải gửi cho nhà sản xuất, vì bảng thành phần không trả lời được.

Vị trí trong bảng thành phần nói gì về lượng thực vật

Quy định ở nhiều nơi, trong đó có các nước ASEAN, yêu cầu liệt kê thành phần theo thứ tự hàm lượng giảm dần với các chất trên một ngưỡng nhất định, còn những chất dưới ngưỡng đó có thể xếp theo thứ tự bất kỳ ở cuối. Thực vật thường xuất hiện ở nửa sau bảng thành phần, sau nước, chất làm ẩm, chất nhũ hoá. Điều đó không có nghĩa là vô dụng — nhiều chiết xuất có tác dụng ở nồng độ thấp — nhưng nó nhắc bạn đừng kỳ vọng sản phẩm "chứa toàn rau má" chỉ vì tên rau má nằm trên mặt hộp.

Một chi tiết hay bị bỏ qua: chiết xuất thực vật thường được bán cho nhà sản xuất ở dạng đã pha trong dung môi như nước, glycerin, butylene glycol. Khi đó bảng thành phần có thể liệt kê dung môi tách riêng, và phần "chiết xuất" thực sự nhỏ hơn bạn tưởng. Bài về chiết xuất trên cùng chuyên mục giải thích kỹ điều này.

Cuối cùng, một số sản phẩm dùng tên hoạt chất đã tách riêng thay vì tên cây — madecassoside thay vì Centella Asiatica Extract, glycyrrhizinate thay vì Glycyrrhiza Glabra Root Extract. Khi thấy những tên này, bạn biết sản phẩm dùng một chất tinh chế từ cây, có thành phần ổn định hơn chiết xuất thô, nhưng không mang theo toàn bộ các hợp chất khác của cây.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nhãn mỹ phẩm không ghi tên tiếng Việt của cây?

Bảng thành phần theo danh pháp INCI dùng tên Latin để thống nhất toàn cầu, nên nhà sản xuất in một bảng cho nhiều thị trường. Nhãn phụ tiếng Việt có thể giữ nguyên tên Latin. Bạn đối chiếu tên Latin để biết tên tiếng Việt.

Tên Latin trên nhãn có thể sai không?

Có thể, nhất là ở sản phẩm nhỏ lẻ hoặc nhãn dịch lại. Lỗi hay gặp là sai chính tả tên loài hoặc ghi nhầm bộ phận cây. Nếu tên tra không ra trong cả kho tên thực vật lẫn cơ sở dữ liệu thành phần mỹ phẩm, hãy hỏi nhà phân phối.

Thành phần thực vật hữu cơ có ghi khác trên bảng thành phần không?

Tên INCI không đổi theo cách trồng. Nhãn có thể thêm dấu hoa thị và chú thích ở cuối để chỉ thành phần từ nguồn hữu cơ, nhưng điều đó phụ thuộc chứng nhận mà nhà sản xuất theo, không phải danh pháp.

Thấy Citrus trên nhãn thì có phải luôn tránh nắng không?

Không phải mọi thành phần Citrus đều gây nhạy cảm ánh nắng. Mối lo chủ yếu nằm ở một số tinh dầu vỏ ép lạnh chứa furocoumarin. Chiết xuất quả, nước ép, dầu đã xử lý loại bỏ chất này hay sản phẩm rửa trôi ít đáng ngại hơn.

Dị ứng với cây ngoài đời có nghĩa là dị ứng với chiết xuất của nó trong mỹ phẩm không?

Có khả năng nhưng không chắc chắn, vì chất gây dị ứng có thể bị loại hoặc còn lại tuỳ cách chiết. Nếu đã biết mình dị ứng một cây hay một họ cây, cách an toàn là tránh và hỏi bác sĩ da liễu về thử nghiệm áp bì.

Ferment Filtrate trong tên thực vật nghĩa là gì?

Đó là dịch lọc sau khi cho vi sinh vật như nấm men hay vi khuẩn lactic lên men trên nguyên liệu thực vật. Tên thường ghi chủng vi sinh vật trước, sau đó là nguyên liệu. Thành phần của dịch lọc phụ thuộc quy trình của từng nhà cung cấp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138